Cảnh giác với khói thuốc lá – thủ phạm chính gây ung thư

Khoảng 43% nam giới Việt Nam hút thuốc. Một trong những mục tiêu chính mà chương trình Sức khỏe Việt Nam vừa được Thủ tướng phát động là đến năm 2025, số người hút thuốc lá sẽ giảm 37%.

 

Cảnh giác với khói thuốc lá - thủ phạm chính gây ung thư - Ảnh 1.

Ông Lê Văn Quảng, Phó giám đốc Bệnh viện K – Ảnh: HỒNG HÀ

Tuy nhiên, dù có giảm, tỷ lệ người hút thuốc lá ở Việt Nam còn rất cao, rất cần tìm các biện pháp phòng hiệu quả tác hại của thuốc lá.

Các nghiên cứu mới đây cho thấy khói thuốc lá mới là nguyên nhân chính gây bệnh ung thư. PGS-TS Lê Văn Quảng, Phó giám đốc Bệnh viện K, chia sẻ:

Hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới có thể dự phòng được, và góp phần đáng kể là tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, hô hấp và bệnh ung thư.

Trong đó, các nghiên cứu khoa học đã chứng minh hút thuốc lá là nguyên nhân gây ung thư cả ở nam giới và nữ giới, bao gồm ung thư phổi, khoang miệng, vòm họng, hầu họng, thanh quản, thực quản, dạ dày, tuyến tụy, đại trực tràng, gan, thận, bàng quang, niệu quản, cổ tử cung và buồng trứng.

Nguy cơ mắc bệnh bị ảnh hưởng đáng kể bởi loại sản phẩm thuốc lá, tần suất, thời gian và cách sử dụng, trong đó, các nguy cơ sức khỏe liên quan đến hút thuốc lá điếu cao hơn so với sử dụng các sản phẩm thuốc lá không khói và nicotine. Tuy nhiên, cần phải khẳng định là không có sản phẩm thuốc lá nào được chứng minh là an toàn và không có nguy cơ gây hại với sức khỏe con người.

Bác sĩ có thể cho biết đâu là nguyên nhân gây ra các loại bệnh liên quan đến thuốc lá?

Theo Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế, có hơn 5.700 thành phần hóa học được tìm thấy trong khói thuốc lá, trong số đó có hơn 70 tác nhân gây ung thư, ví dụ như Benzen, Ethylen Oxit, Vinyl Chloride, Asen (thạch tín)…

Các chất gây ung thư có trong khói thuốc lá, khi đi vào cơ thể hầu hết sẽ được chuyển hóa và gây ung thư theo nhiều cơ chế khác nhau như gắn với bộ gen gây nên các đột biến gen; gắn với màng tế bào làm rối loạn quá trình phát triển của tế bào hoặc kích thích quá trình viêm dẫn đến tăng sinh mạch máu bất thường và phát triển ung thư.

Ngoài ra, các độc chất sinh ung thư trong khói thuốc có thể ảnh hưởng và gây tổn thương trực tiếp lên các tế bào niêm mạc đường hô hấp.

Hiện nay, tỉ lệ hiểu nhầm rằng nicotine là nguyên nhân gây ra các bệnh liên quan đến thuốc lá trên thế giới là khá cao. Tuy nhiên, điều này không đúng.

Theo nghiên cứu của Viện Y tế và Chăm sóc Sức khoẻ Quốc gia Anh Quốc, các độc tố và chất gây ung thư trong khói thuốc lá – chứ không phải nicotine – mới là nguyên nhân chính gây ra bệnh tật và tử vong.

Các chuyên gia tại Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng đồng ý rằng những hợp chất độc hại được tạo ra trong quá trình đốt cháy thuốc lá là nguyên nhân chính dẫn đễn các bệnh liên quan đến hút thuốc như ung thư phổi cùng các bệnh về tim mạch chứ không phải nicotine.

Tuy nhiên, là một chất gây nghiện nên nicotine không hoàn toàn vô hại. Chính vì lẽ đó, thuốc lá cũng như những sản phẩm có chứa nicotine vẫn được khuyến cáo không nên sử dụng, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người có các bệnh liên quan đến tim mạch, tiểu đường, huyết áp cao,…

Theo bác sĩ, những nguyên nhân nào khiến nhiều người Việt Nam hút thuốc lá? Hiện nay, thái độ của cộng đồng đối với thuốc lá tại Việt Nam có khác gì so với thế giới?

Theo tôi, có nhiều nguyên nhân, bao gồm tác động từ bên ngoài như thói quen cố hữu hàng trăm năm trong cộng đồng (văn hoá miếng trầu là đầu câu chuyện của ngày xưa, sau này, miếng trầu được thay thế bằng điếu thuốc lá), điều kiện kinh tế (giá thuốc lá rẻ, chấp nhận được với mức thu nhập của xã hội).

Bên cạnh đó, có cái gọi là “điều kiện xã hội” (ít kỳ thị với người hút thuốc lá), sự thuận tiện (mua được thuốc lá quá dễ dàng ở bất cứ nơi đâu, hút thoải mái ở nhiều nơi, kể cả nơi công cộng – thực tế) và ý thức bảo vệ sức khỏe của mình và người xung quanh không cao.

Bên cạnh đó, người Việt hút thuốc từ khi còn trẻ, một phần do các nguyên nhân như bạn trẻ tập làm người lớn, chứng tỏ bản lĩnh đàn ông ở tuổi thiếu niên, người đã hút thuốc rồi thì khó bỏ vì họ cho rằng công việc nhiều áp lực, cần độ tập trung cao, cần suy nghĩ ra nhiều ý tưởng mới, muốn giảm stress bằng một công cụ hữu hiệu, nhanh chóng, phổ biến.

Cộng đồng nói chung được tuyên truyền khá tốt về tác hại của thuốc lá nhưng hầu như không hiểu rõ nguyên nhân tác hại của thuốc lá là do đâu nên người nghiện thuốc lá không biết đến những giải pháp dành cho họ. Hệ thống giúp cai nghiện trong các bệnh viện không nhiều, rải rác, hoạt động chưa được thực sự hiệu quả.

Theo nghiên cứu của WHO, Việt Nam nằm trong danh sách 15 nước có số người trên 15 tuổi hút thuốc lá nhiều nhất thế giới, đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN về số người hút thuốc cao. BS có thể cung cấp số liệu cụ thể về số người hút thuốc lá tại VN, số người mắc bệnh do hút thuốc và số ca tử vong vì thuốc lá ở VN nói chung hay con số đã được thống kê tại Bệnh viện K không? Thực tế công việc tại Bệnh viện, những ca bệnh vì thuốc lá nào khiến ông thấy ám ảnh nhất?

Theo điều tra GATS 2015, Việt Nam có hơn 15,6 triệu người hút thuốc lá, kéo theo 28,5 triệu người hít khói thuốc thụ động tại nhà và hơn 5,9 triệu người bị hút thuốc thụ động tại nơi làm việc. Tỷ lệ hút thuốc của nam giới là 45,3% và nữ 1,2%.

Theo số liệu mô phỏng từ WHO, mỗi năm, Việt Nam có khoảng 40.000 ca tử vong liên quan đến sử dụng thuốc lá. Điều này có nghĩa là mỗi ngày có hơn 100 người Việt chết vì những bệnh do hút thuốc gây nên. Con số tử vong liên quan đến thuốc lá dự kiến sẽ tăng lên thành 70.000 người một năm vào năm 2030.

Theo số liệu ghi nhận ung thư toàn cầu (GLOBOCAN) và ước tính ghi nhận ung thư Việt Nam, mỗi năm Việt Nam có hơn 165.000 ca mắc mới và khoảng 114.000 người tử vong vì ung thư. Trong đó, ước tính có khoảng 1/3 các trường hợp là do có liên quan đến sử dụng thuốc lá hoặc hít khói thuốc lá thụ động.

Có một bệnh nhân mà tôi biết là bố của của một bác sĩ mà tôi cũng có biết. Do hút thuốc lâu ngày và mắc phổi tắc nghẽn mãn tính, giờ đây bác luôn phải gắn cuộc sống với thiết bị hỗ trợ thở, không thể ra phố, đi du lịch hoặc thăm thú con cháu, chất lượng cuộc sống vì thế giảm đi rất nhiều.

Cũng từng có bệnh nhân ung thư phổi từ khi còn trẻ và khi tìm hiểu thì được biết bệnh nhân hút thuốc lào từ khi chưa đến 20 tuổi.

Theo Hồng Hà – Tuổi trẻ